معين‌التجار، بورژواي نوظهور ايران در عهد قاجار يكي از شخصيت‌هاي پرآوازه تاريخي تجاري، سياسي و دريايي ايران محمد معين‌التجار است. فعاليت‌هاي اقتصادي، سياسي و فرهنگي او به طور مستقيم موجب احياي موقعيت ايرانيان در خليج فارس شد. فعاليت‌هاي او براي كشتي‌راني و تجارت در كارون، اهواز و خرمشهر و نيز فعاليت اقتصادي در هرمز و ديگر جزاير خليج فارس، راه‌اندازي خط و شركت كشتي‌راني را بايد از جمله اقدامات وي در اين زمينه دانست.
    آغاز قدرت‌يابي اقتصادي معين‌التجار به دوره ناصري بازمي‌گردد. وي فرزند حاج محمد رحيم ده دشتي است كه او نيز از طبقه تجار بوده است. محمد معين‌التجار با استفاده از دارايي عمه‌اش (كه شوهر وي از تجار قدرتمند و متنفذ بوشهر بود) و هوش و ذكاوتي كه داشت به مرور زمان قدرتمند شد و سرمايه زيادي به دست آورد و در سايه تلاش و كوششي مستمر در سال 1325 ه.ق به مقام رييس‌التجار بوشهر رسيد. او اقتصاد جنوب ايران را به طور كامل در دست گرفت تا آنجا كه به «سلطان اقتصاد جنوب» ملقب شد.
    
    معين‌التجار با قدرت بالاي اقتصادي كه پيدا كرد و تجارت داخلي و خارجي جنوب ايران را در دست گرفت با هند و لندن رابطه تجاري برقرار ساخت.
    معين‌التجار در دستگاه ناصرالدين شاه از قدرت و نفوذ زيادي برخوردار بود و از اين جايگاه سوء استفاده كرده و توانست امتيازات زيادي بگيرد از جمله آنها امتياز كمپاني ناصري بود كه در سال 1307 ه.ق ناصرالدين شاه به او داد و وي را به ظاهر شريك در امتياز كشتيراني كارون كرد.
    كمپاني ناصري به مرور زمان قدرتمند شد به طوري كه حدود سال 1330 ه.ق تعداد كشتي‌هاي آن به 18 فروند رسيد كه بين بوشهر و جده رفت و آمد مي‌كردند. با توجه به امتيازاتي كه معين‌التجار در دوره ناصري به دست آورد از چنان قدرتي اقتصادي و سياسي برخوردار شد كه بر هيات دولت نفوذ كامل پيدا كرد. او مانند موسسات اعتباري اروپا در سده‌هاي 18 و 19 عمل پرداخت مقرري مرسوم وزرا و رجال بزرگ مملكتي را به كرات انجام مي‌داد.
    معين‌التجار در دوره مشروطه كه از قدرت بالاي اقتصادي و سياسي برخوردار بود به تهران رفت و در آنجا اقامت گزيد. يكي از نشانه‌هاي قدرتمندي و نفوذ بالاي معين‌التجار در عصر مظفري اين بود كه همانند عهد ناصري دوباره توانست امتياز فروش خاك سرخ جزيره هرمز را از دست پادشاه بگيرد. پس از پيروزي انقلاب مشروطه و تشكيل مجلس، وي يكي از 10 نماينده تجار بود كه وارد مجلس اول (17 مهر ماه 1285ه.ش) شد و از چهره‌هاي متنفذ و شجاع مجلس به حساب آمد.
    معين‌التجار در دوران جنگ جهاني اول و قيام مردم جنوب همانند درگيري‌هاي رييس‌علي دلوار با انگليسي‌ها از آزادي‌خواهان و مبارزان ضد استبداد و استعمار پشتيباني مي‌كرد و در تحولات سياسي اقتصادي حضور فعالي داشت.
    معين‌ِالتجار به دليل قدرت و نفوذ سياسي، اقتصادي بالايي كه پيدا كرده بود در نهادهاي اقتصادي و سياسي اواخر عهد قاجار يعني دوره احمد شاه نقش فعالي داشت. از جمله او ضامن برافراشته بودن پرچم ملي ايران در نقاط جنوبي محسوب مي‌شد و بابت جلوگيري از جايگزيني پرچم بيگانگان به جاي پرچم ملي ايران ساليانه مبلغي حدود صد تومان اجاره دريافت مي‌كرد. (از جانب دولت)
    دكتر كريم سليماني استاد دانشگاه گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي بر اين عقيده‌است كه: معين‌التجار بوشهري يكي از تجار بزرگ و قدرتمند دوران قاجار بود كه در عهد ناصري وارد تحولات سياسي اقتصادي ايران شد. وي چه در روابط بازرگاني خارجي ايران در جنوب كشور و چه در تحولات اقتصادي و سياسي داخلي نقش موثري داشت. او در دوران مشروطه در جنگ جهاني اول و نيز انتقال قدرت از قاجاريه به پهلوي حضور فعال داشت به نحوي كه در بيشتر دوره‌ها رابط دولت و مردم بود.
    
    منابع:
    1_ سيف، احمد، اقتصاد ايران در قرن نوزدهم
    2_ عيسوي، چارز، تاريخ اقتصادي ايران در عصر قاجار، ترجمه يعقوب آژند
    3_ عاقلي، باقر، خاندان‌هاي حكومت‌گر ايران