تاريخ حيات را از چهار هزار سال پيش تا امروز مي‌توان در اين استان يافت. بوشهر همواره از ديرباز به عنوان قطب تجاري، سياسي يا ديني مطرح بوده‌است. قدمت سيراف به دوره اشكاني مي‌رسد.

هنگامي كه وارد سيراف مي‌شويد، تاريخ باستان‌شناسي را يكجا مي‌بينيد. از يك سو كوه، از سوي ديگر دريا. از روزي كه سيراف بود تا امروز كه بندر طاهري شد، تجارت يكي از مهمترين راه‌هاي امرار معاش ساكنانش محسوب مي‌شود. اين بندر يكي از مناطق ضرب سكه بوده‌است.

احمد دشتي، رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان بوشهر در تلاش است يك پايگاه باستان‌شناسي در بندر سيراف تأسيس كند تا به شكل مستقل اداره شود.

دكتر ديويد وايت هاوس، در سال 1966 م. به مدت هفت سال در سيراف حفاري كرد. در اين مدت، 13 نقطه تاريخي از زير خاك بيرون آمد؛ مسجد جامع،‌ خانه سيرافي، حمام و بازار سيراف، كارخانه روغن نهنگ‌كشي، كارگاه سفال‌پزي، كاروانسرا، قصر باشكوه، ساختماني معروف به كليسا و ....

در سيراف قبور سنگي و گوردخمه‌هايي وجود دارد كه سابقه آنها بيش از 2500 سال است. اين آثار در دنيا بي‌نظيرند. اين گوردخمه‌ها در دل كوه ساروجي قرار دارد كه در دل اين كوه، چاه‌هايي از عمق 30 تا 130 متر از پايين تا بالاي كوه حفر شده‌است.

در اين شهر يك آتشكده و همچنين قلعه باستاني سيراف موجود است. با توجه به بافت و مشرف بودن قلعه به ساحل، مي‌توان گفت كه اين بناي قاجاري، سلطان قلعه‌هاي ساحلي ايران است.

آيين مردم سيراف، زرتشت بود كه بيش از چهار قرن بعد از ورود اعراب به اين دين پايبند بودند. دين اسلام هم توانست آرام آرام جايگاه خود را در منطقه باز كند.

اوج اقتدار و عظمت سيراف در قرن 3 و 4 ه.ق بوده‌است. سيراف زادگاه و پرورش‌دهنده بزرگان، مشاهير و مفاخر شاخصي از جمله سيبويه يا سيووي، عالم علم نحو و نويسنده كتاب «الكتاب» بوده‌است. اين كتاب هنوز در حوزه‌هاي علميه تدريس مي‌شود. ابوسعيد سيرافي از ديگر نحويون بزرگ جهان اسلام است.

مي‌گويند ماركوپولو، نخستين جهانگرد جهان بوده‌است. اما اسنادي موجود است كه نشان مي‌دهد، سليمان، تاجر سيرافي، حدود 400 قبل از ماركوپولو اقدام به جهانگردي كرده‌ و كتاب «اخبار سين و الحنه» را به رشته تحرير درآورده‌است.

استاد سيدرضي، گردآورنده نهج‌البلاغه سيرافي بوده‌است. ابوعلي‌سينا مي‌گفت كه جراحي مغز و روش بيهوشي تقطير خرما را در سيراف ياد گرفته‌است.

در سال 366 ه.ق زلزله مهيبي در منطقه مي‌آيد كه بيشتر ساكنان را زير آوار مي‌برد. 30 سال طول مي‌كشد تا اين بندر دوباره ساخته شود، اما در سال 398 ه.ق. زلزله شديد ديگري موجب نابودي سيراف مي‌شود و تمام شهر را زير آب مي‌برد.
منبع : میراث آریا